Jaki rozstaw legarów pod taras – praktyczny poradnik

Budujesz taras i stoisz przed prostym, a zarazem kluczowym pytaniem: jaki rozstaw legarów wybrać, żeby konstrukcja była sztywna, trwała i ekonomiczna? Ta decyzja zależy od trzech głównych czynników: materiału legarów, grubości i typu desek oraz spodziewanych obciążeń użytkowych. W tekście znajdziesz konkretne liczby, przykładowe obliczenia i praktyczne schematy postępowania, które pozwolą dobrać rozstaw zarówno dla desek drewnianych, jak i kompozytowych. Zależy mi na tym, byś po lekturze miał jasny plan działania i mógł szybko przejść do zakupów i montażu.

• Materiał legarów a optymalny rozstaw
• Obciążenia i nośność a rozstaw legarów
• Legary drewniane – właściwy rozstaw
• Legary kompozytowe – właściwy rozstaw
• Legary aluminiowe – właściwy rozstaw
• Wentylacja i odległości pod deskami
• Kalkulacja rozstawu pod kątem desek drewnianych i kompozytowych
• Jaki rozstaw legarów pod taras – Pytania i odpowiedzi

Najpierw podam kluczowe tezy, które będą przewijać się w rozdziałach: materiał legara wpływa na dopuszczalny rozstaw poprzez moduł sprężystości i przekrój, obciążenia określają wymagania nośności i ugięcia, a deski (drewniane vs kompozytowe) rządzą regułami dystansów i wentylacji. W dalszej części krok po kroku omówię wzory do szybkiej kalkulacji, podam orientacyjne ceny legarów i przykłady dla typowych wymiarów tarasów. Będę konkretny — liczby i rekomendacje znajdziesz na początku rozdziałów, dalej są uzasadnienia i warianty.

Jeżeli chcesz od razu „ściągnąć” kluczową praktyczną wskazówkę: dla typowego tarasu domowego najczęściej stosuje się rozstaw legarów od 300 mm do 600 mm w zależności od materiału i grubości desek; kiedy montujesz deski kompozytowe lub planujesz ciężkie obciążenia, warto iść w stronę mniejszych rozstawów. Teraz rozłożymy ten skrót na części pierwsze — zaczynając od wpływu materiału legarów na optymalny rozstaw.

Materiał legarów a optymalny rozstaw

Materiał legara determinuje jego moduł sprężystości (E) i w praktyce to on decyduje, jak duże ugięcie będzie przy danym obciążeniu. Drewno iglaste ma E rzędu około 8–11 GPa, drewno liściaste twarde w okolicach 11–16 GPa, kompozyty drewnopochodne zwykle mają niższy moduł, często 2–6 GPa, a aluminium ok. 69 GPa. Wyższy E oznacza większą sztywność przy tym samym przekroju i z reguły większą dopuszczalną odległość między legarami.

Zobacz także: Jaki rozstaw legarów pod płytę OSB – porady i wytyczne

Istotne jest też przekrojewanie legara, bo moment bezwładności I rośnie z trzecia potęgą wysokości przekroju. Dla prostokątnego przekroju I = b·h^3/12, więc zwiększenie wysokości legara o 20–30% daje znaczący wzrost sztywności. Dlatego przy dłuższych rozstawach często zamiast gęstszej siatki wybiera się grubszy profil legara — to koszt, ale także trwałość i mniejsze ugięcia.

Podsumowując wpływ materiału na rozstaw: przy legarach drewnianych najczęściej stosowany rozstaw to 300–450 mm, dla kompozytów częściej 250–350 mm (ze względu na mniejszy E desek lub konieczność częstego podparcia), a przy zastosowaniu aluminiowych profili dopuszczalne są większe rozstawy, nawet do 600–800 mm, jeśli deska i sposób mocowania to umożliwiają. W praktycznej kalkulacji trzeba jednak brać pod uwagę nie tylko E, ale i I oraz warunki użytkowania.

Dlaczego producent desek może narzucić mniejszy rozstaw niż teoretycznie dopuszcza materiał legara? Powód to zginanie samej deski między legarami: jeżeli deska jest cienka albo ma niski moduł sprężystości, będzie się uginać niezależnie od sztywności legara. Dlatego zawsze zestawiamy parametry legara z parametrami deski — to system i jeden element nie decyduje samodzielnie.

Zobacz także: Rozstaw legarów tarasowych: optimum dla stabilności

W praktyce dobór materiału to bilans: koszt, dostępność, odporność na wilgoć i konserwacja. Drewno jest tańsze i łatwe w obróbce, ale wymaga impregnacji i regularnej kontroli; kompozyty mają mniejszą konserwację, lecz często wymagają gęstszego podparcia; aluminium to opcja premium — trwałe i lekkie, lecz kosztowne. Wybór materiału legara warto powiązać z docelowym budżetem i oczekiwaną intensywnością użytkowania.

Na koniec tej części: jeśli planujesz taras użytkowany intensywnie, z dużą ilością mebli czy miejscami na donice i grilla, lepiej przewidzieć mniejsze rozstawy i mocniejsze przekroje. Jeśli celem jest minimalny montaż przy niższych obciążeniach, można zastosować rzadsze legary, ale przy materiałach o wysokim module sprężystości, jak aluminium.

Obciążenia i nośność a rozstaw legarów

Zrozumienie, jakie obciążenia będą działać na taras, to fundament doboru rozstawu legarów. Dzielimy obciążenia na stałe (ciężar własny konstrukcji), użytkowe (ludzie, meble) i punktowe (donice, grill, jacuzzi). Dla tarasów przyjmujemy orientacyjnie obciążenie użytkowe rzędu 2,0 kN/m² dla strefy intensywnego użytkowania, ale konkretne wartości mogą się różnić w zależności od kraju i norm.

Zobacz także: Rozstaw legarów pod OSB – tabela i wskazówki

Drugim kryterium jest ograniczenie ugięcia — stosuje się je, by taras nie „pracował” i nie pogarszał estetyki oraz trwałości mocowań. Jako granicę użytkową często przyjmuje się kryterium L/360 (maksymalne ugięcie = długość przęsła podzielona przez 360), co daje dla przęsła 3,0 m dopuszczalne ugięcie około 8,3 mm. Przy bardziej wrażliwych materiałach lub dużych obciążeniach można zaostrzyć wymagania.

Aby przeliczyć wpływ rozstawu na obciążenie działające na pojedynczy legar, używamy prostej zależności: obciążenie na legar wzdłuż jego długości w N/m = q (N/m²) × s (m), gdzie s to rozstaw c‑c między legarami. Dla q = 2000 N/m² i s = 0,4 m otrzymamy w = 800 N/m, wartość którą użyjemy dalej do obliczeń ugięcia legara.

Zobacz także: Rozstaw legarów pod OSB 25 mm – optymalny odstęp

Standardowy wzór na maksymalne ugięcie belki swobodnie podpartej obciążonej równomiernie to δ = 5·w·L^4 / (384·E·I). W praktycznym przykładzie dla legara 45×95 mm z drewna sosnowego (E ≈ 10 GPa) i przęsła L = 3,0 m oraz s = 0,4 m obliczenia pokazują ugięcie rzędu ~26 mm, czyli znacznie powyżej limitu L/360. Taka wyliczona wartość jasno pokazuje, że sam rozstaw 400 mm dla tego przekroju bywa niewystarczający.

Jak reagować, gdy ugięcie przekracza dopuszczalną wartość? Są trzy drogi: zmniejszyć rozstaw legarów (zmniejszenie w), zwiększyć wysokość legara (zwiększenie I), albo wybrać materiał o znacznie większym E (np. aluminium). W przykładzie zamiana przekroju z 45×95 mm na 45×145 mm obniża obliczone ugięcie do około 7–8 mm, mieszcząc się w limicie L/360 przy założonych obciążeniach.

Na koniec tej części warto przypomnieć o obciążeniach skupionych — donice czy mebel na jednym punkcie generują dużo większe naprężenia lokalne i ugięcia. Dla obciążeń punktowych stosujemy wzór δ = P·L^3 / (48·E·I) i trzeba sprawdzić je oddzielnie. Jeśli planujesz jacuzzi lub ciężkie donice, zaplanuj dodatkowe wzmocnienia i konsultację inżynierską.

Zobacz także: Rozstaw legarów pod OSB 22 mm – max 62,5 cm

Legary drewniane – właściwy rozstaw

Legary drewniane pozostają najpopularniejszym wyborem dzięki niskiej cenie i prostocie montażu. Typowe profile to 45×70, 45×95, 45×120 i 45×145 mm. Przy doborze profilu i rozstawu trzeba pamiętać o gatunku drewna; modrzew i drewno egzotyczne są bardziej stabilne i odporne niż sosna surowa, co pozwala czasem na większe rozstawy przy tej samej nośności.

Dla desek sosnowych lub świerkowych o grubości 21–25 mm rekomendowany rozstaw legarów wynosi zwykle 300–350 mm c‑c. Jeśli stosujesz grubsze deski, np. 28–32 mm, można myśleć o rozstawie 350–450 mm, ale tylko przy odpowiednio mocnym przekroju legara. Dla desek twardych (dąb, modrzew) często dopuszcza się większe rozstawy, ale zalecam sprawdzić specyfikację producenta desek.

Jeżeli planujesz legary z drewna struganego, pamiętaj o jakości suszenia i impregnacji. Legary z wilgocią powyżej 18% mogą pracować i odkształcać się, co negatywnie wpływa na rozstaw i montaż desek. W związku z tym wiele projektów przewiduje użycie legarów impregnowanych ciśnieniowo lub termicznie modyfikowanych, które są droższe, ale dają dłuższą trwałość.

Orientacyjne ceny legarów drewnianych (przykładowe, brutto, w PLN za mb) kształtują się tak: 45×95 sosna impregnowana ≈ 15–25 PLN/m, 45×145 ≈ 30–45 PLN/m. Te wartości są zmienne w zależności od regionu i dostawcy, ale dają punkt odniesienia przy kalkulacji kosztów konstrukcji tarasu. Zwróć uwagę, że droższy przekrój może oszczędzić koszty robocizny i innych materiałów.

Ważny detal montażowy: przy drewnie odległość od gruntu powinna wynosić co najmniej 100–150 mm, a przy miejscach narażonych na większe zawilgocenie lepiej zwiększyć przestrzeń wentylacyjną. Utrzymanie szczeliny powietrznej zapobiega stagnacji wilgoci i gniciu legarów. Ponadto końce legarów należy zabezpieczyć przed bezpośrednim kontaktem z wodą i podłoże izolować odpowiednimi podkładami.

Praktyczny schemat doboru: jeśli masz deski sosnowe 21 mm i zwykły ruch pieszy, wybierz legary 45×95 z rozstawem 300 mm; jeśli chcesz zachować mniejszą liczbę legarów i lepszą sztywność na dłuższych przęsłach, rozważ 45×145 z rozstawem 400–450 mm. Zawsze transparentnie policz ugięcie, by uniknąć reklamacji związanych ze skrzypieniem i odkształceniem podłogi.

Legary kompozytowe – właściwy rozstaw

Legary i deski kompozytowe (WPC) mają specyficzne właściwości: są odporne na wilgoć i insektów, ale częściej cechuje je niższy moduł sprężystości niż drewna. W rezultacie deski kompozytowe wymagają gęstszego podparcia niż deski drewniane o zbliżonej grubości. Producenci kompozytów zwykle zalecają rozstaw legarów rzędu 250–300 mm dla standardowych desek o grubości 25–30 mm.

Kompozyty są też bardziej wrażliwe na rozszerzalność cieplną — współczynnik liniowy rozszerzalności jest wyższy niż dla drewna, co oznacza, że na długościach kilku metrów trzeba przewidzieć większe szczeliny dylatacyjne. Dla desek o długości 4 m zalecane szczeliny przy 20–30°C różnicy temperatury to rzędu kilku milimetrów, często 3–6 mm między końcami i przy listwach maskujących.

Jeśli stosujesz kompozytowe legary, zwróć uwagę specjalnie na mocowania — wiele systemów producentów kompozytów przewiduje montaż na clipsy i śruby wielootworowe z określonymi odstępami. W niektórych systemach używa się aluminiowych legarów jako wspornika dla kompozytowych desek, co łączy zalety obu materiałów: stabilność aluminiowej podkonstrukcji i niskie wymagania konserwacyjne kompozytu.

Orientacyjne ceny materiałów kompozytowych są wyższe niż drewna: deska kompozytowa 25–30 mm ≈ 80–200 PLN/m² w zależności od jakości, a legary kompozytowe lub dedykowane profile kompozytowe kosztują często 40–120 PLN/m. Koszt instalacji może być również wyższy, bo gęstsze podparcie zwiększa zużycie legarów i elementów montażowych.

W praktyce przy planowaniu rozstawu legarów dla kompozytu trzeba uwzględnić trzy czynniki: grubość deski, długość przęsła i zakres temperatur roboczych. Dla dłuższych przęseł lub większych różnic temperatur rozważ zmniejszenie rozstawu o 10–20% względem standardowych rekomendacji producenta. To proste zabezpieczenie przed nadmiernym ugięciem i powstawaniem widocznych szczelin.

Na koniec warto dodać, że kompozyty mają mniejsze wymagania konserwacyjne, ale naprawy punktowe bywają trudniejsze niż przy drewnie. W efekcie częściej rekomenduje się stosowanie systemów montażowych dedykowanych przez producenta, co może wpływać na rozstawy i sposób rozplanowania legarów.

Legary aluminiowe – właściwy rozstaw

Aluminium to materiał o znacznie wyższym module sprężystości niż drewno, co przekłada się bezpośrednio na mniejsze ugięcia przy tym samym przekroju. E aluminium ≈ 69 GPa, czyli kilka razy więcej niż drewna, co pozwala na rzadsze ustawienie legarów i dłuższe przęsła. Dzięki temu można projektować konstrukcje z mniejszą liczbą legarów i szybszym montażem.

Typowe rekomendacje dla legarów aluminiowych są elastyczne i zależą od deski, ale często mówią o rozstawach 500–600 mm dla twardszych desek drewnianych oraz 300–450 mm dla paneli kompozytowych, gdzie ograniczeniem jest ugięcie samej deski. Dla systemów heavy-duty, jeśli producent desek i sposób mocowania to dopuszcza, rozstaw może dochodzić do 800 mm przy solidnych deskach i krótkich przęsłach.

Orientacyjne ceny legarów aluminiowych to rząd wielkości 80–200 PLN/m, w zależności od przekroju i jakości stopu. To inwestycja wyższa niż drewno, ale wartość dodana to długa żywotność, brak problemów z korozją biologiczną i mniejsze potrzeby konserwacyjne. Dla inwestycji, które mają przetrwać dekady, aluminium może być ekonomicznie uzasadnione.

Przykładowy rachunek porównawczy pokazuje siłę aluminium: przy takim samym przekroju 45×95 mm i obciążeniu q = 2 kN/m² legar aluminiowy daje ugięcie około 3,8 mm dla przęsła 3,0 m i rozstawu 400 mm, podczas gdy drewniany analog wykazywał około 26 mm. Różnica jest znacząca i tłumaczy, dlaczego przy wymaganiach estetycznych i użytkowych aluminium pozwala na rzadsze rozmieszczenie podparć.

Przy montażu aluminiowych legarów zwróć uwagę na połączenia z innymi materiałami — kontakt aluminium z niektórymi metalami może powodować korozję elektrochemiczną, a różna rozszerzalność cieplna w połączeniu z drewnem wymaga zastosowania elastycznych łączników lub podkładek. Z kolei montaż na regolach lub regulowanych wspornikach znacznie ułatwia dopasowanie wysokości i spadku tarasu.

Wentylacja i odległości pod deskami

Wentylacja przestrzeni pod tarasem jest kluczowa dla trwałości legarów i desek — bez stałej cyrkulacji powietrza drewno będzie dłużej wilgotne i szybciej ulegnie rozkładowi. Ogólna rekomendacja to zapewnienie przynajmniej 100–150 mm wolnej przestrzeni między spodem desek a gruntem, a przy słabym drenażu warto zwiększyć tę wysokość. Tam gdzie przestrzeń jest ograniczona, stosuje się szczelne izolacje i płyty wodoodporne.

Szczeliny między deskami muszą uwzględniać rozszerzalność materiału. Dla desek drewnianych szerokości standardowych zalecane przerwy zwykle mieszczą się w zakresie 2–6 mm, w zależności od szerokości deski i sezonowego wahania wilgotności. Dla desek kompozytowych i przy dłuższych elementach szczeliny powinny być większe — często 4–8 mm — ze względu na większą rozszerzalność termiczną.

Od ściany budynku wymagane jest pozostawienie szczeliny dylatacyjnej, zwykle 10–20 mm, żeby deski mogły pracować niezależnie od elewacji i aby woda nie zatrzymywała się przy styku. Dodatkowo taras powinien mieć epure nachylenie w kierunku odpływu w wysokości 1–2% (10–20 mm na 1 m), co ułatwia spływ wody deszczowej i chroni przed zaleganiem wilgoci.

W przypadku montażu na wspornikach regulowanych (regule, pedestale) zalecane są podkładki izolacyjne i dystanse, które poprawiają wentylację i ułatwiają korygowanie poziomu konstrukcji. Dystanse i podpory powinny być rozmieszczone tak, by nie tworzyć zapadnięć — zwykle co 1,0–1,5 m dla standardowych legarów drewnianych, rzadziej przy profilach aluminiowych o większej nośności.

Warto pamiętać też o detalach: otwory wentylacyjne w obudowie tarasu, przepusty dla kabli i instalacji, a także zabezpieczenia przed nasypem ziemi bezpośrednio przy podporach. Wentylacja i przestrzenie dylatacyjne są mało widowiskowe, ale działają przez lata i minimalizują koszty eksploatacji.

Na koniec tej części: projektując rozstaw legarów zawsze sprawdź, czy zapewniono odpowiednią wentylację i dystanse przy ścianach oraz czy przewidziano szczeliny dylatacyjne dla materiału, którego używasz. To proste kroki, które znacząco wpływają na trwałość całej konstrukcji.

Kalkulacja rozstawu pod kątem desek drewnianych i kompozytowych

W tym rozdziale przeprowadzimy praktyczny proces krok po kroku, jak dobrać rozstaw legarów do konkretnego tarasu i materiału desek. Najpierw opiszemy algorytm kalkulacji, potem zrobimy dwie przykładowe kalkulacje dla tarasu o wymiarach 3,0 m × 4,0 m — raz dla desek sosnowych 21 mm, raz dla kompozytu 25 mm. Na końcu porównamy koszty i ilości materiałów dla obu wariantów.

Procedura krok po kroku

• Określ wymiary tarasu i orientację desek względem legarów.
• Wybierz materiał i grubość desek — to determinanta rozstawu.
• Przyjmij obciążenie użytkowe, np. 2,0 kN/m² dla tarasu rodzinnego.
• Wybierz docelowy limit ugięcia, np. L/360.
• Policz liczbę przęseł: spans = ceil(szerokość / docelowy_rozstaw).
• Oblicz liczbę legarów: legary = spans + 1, długość legara = długość tarasu.
• Sprawdź ugięcie dla wybranego przekroju legara; jeśli za duże, zmniejsz rozstaw albo dobierz większy przekrój.
• Uwzględnij elementy montażowe, dystanse i zapas materiału (~5–10%).

Przykład 1 — taras 3,0×4,0 m, deski sosnowe 21 mm, docelowy rozstaw roboczy 300–350 mm. Przy s = 300 mm mamy spans = ceil(3000/300) = 10, więc legarów = 11. Długość pojedynczego legara = 4,0 m, więc łącznie potrzeba 11×4,0 = 44 m legarów. Przy cenie 45×95 sosna ≈ 18 PLN/m koszt podstawowy legarów ≈ 792 PLN.

Przykład 2 — ten sam taras, deski kompozytowe 25 mm, rekomendowany rozstaw s = 300 mm (często wymagany przez producenta). Wychodzi identyczna ilość legarów jak w przykładzie 1, ale jeśli zdecydujemy się na s = 250 mm dla większej sztywności, spans = ceil(3000/250) = 12 -> legarów = 13 -> 13×4,0 = 52 m. Przy cenie legara kompozytowego 60 PLN/m koszt ≈ 3 120 PLN.

Rozliczenie elementów mocujących: orientacyjnie dla deski o szerokości 140 mm i długości 4,0 m potrzeba ~ 2 wkręty na jedno podparcie (legar). Dla 11 legarów i 22 desek (3 m / 0,14 m ≈ 21.4 -> 22 desek) potrzebujemy około 22×11×2 = 484 wkręty. To daje wyobrażenie o dodatkowych kosztach i logistyce montażu.

Poniższa tabela zbiera rekomendacje rozstawów, minimalne profile legarów i orientacyjne ceny materiałów. Dane są poglądowe i służą jako punkt wyjścia do dokładniejszych obliczeń.

Aby zobrazować różnice rozstawów i kosztu materiału, zamieszczam wykres porównujący rekomendowany rozstaw dla kilku typów rozwiązań w mm oraz orientacyjne koszty na metr. Wykres pomoże zobaczyć proporcje i szybko porównać warianty przy planowaniu budżetu i ilości materiału.

Podsumowując kalkulacje, najważniejsze jest ustalenie parametrów wejściowych: wymiary tarasu, materiał desek i oczekiwane obciążenia. Następnie decyzja o docelowym rozstawie determinuje ilość i długość legarów oraz koszty. Przed zakupem dobrze jest przygotować listę materiałów z lekkim zapasem ~5–10% na straty i przycinanie.

Jaki rozstaw legarów pod taras – Pytania i odpowiedzi

• Pytanie: Jaki rozstaw legarów pod taras zależy od materiału desek i ich grubości?

  Odpowiedź: Rozstaw zależy od nośności desek i planowanego obciążenia. Im grubsze deski, tym możliwość większego rozstawu, ale trzeba uwzględnić zalecenia producenta oraz warunki pracy tarasu.

• Pytanie: Czy drewniane legary wymagają impregnacji i jak wpływa to na rozstaw?

  Odpowiedź: Tak, drewniane legary wymagają impregnacji i konserwacji. Gatunek drewna i jego parametry nośności wpływają na dopuszczalny rozstaw; źle zabezpieczone drewno może ograniczyć dopuszczalny rozstaw ze względu na skurcze i pracę materiału.

• Pytanie: Jak różni się optymalny rozstaw dla legarów z kompozytu i aluminiowych?

  Odpowiedź: Legary z kompozytu często oferują lepszą odporność na wilgoć, co może pozwalać na nieco większy lub bardziej elastyczny rozstaw. Legary aluminiowe zapewniają maksymalną stabilność przy dużych obciążeniach, lecz są droższe; wybór zależy od nośności i budżetu.

• Pytanie: Jak obciążenie i rodzaj desek wpływają na ostateczny dobór rozstawu?

  Odpowiedź: Obciążenie (ruch pieszy, meble, sprzęt) oraz typ desek (drewno vs. kompozyt) determinują minimalny rozstaw. W praktyce warto odwołać się do wytycznych producenta i policzyć nośność całej konstrukcji.