Elewacja z paneli fotowoltaicznych – fasada BIPV

Elewacja z paneli fotowoltaicznych przestaje być egzotycznym eksperymentem pokazywanym na targach i wkracza do codziennych decyzji inwestycyjnych, bo łączy dwie ważne potrzeby: produkcję energii elektrycznej i funkcję osłony ściany budynku; równocześnie stawia przed projektantem i inwestorem trzy kluczowe dylematy, które będą przewijać się przez ten tekst — jak pogodzić estetykę i personalizację z utrzymaniem wysokiej sprawności fotowoltaicznej, czy integracja fasadowa obniży koszty względem dwóch oddzielnych systemów (fasada + panele), oraz w jakim stopniu montaż pionowy zmienia profil sezonowy produkcji energii, szczególnie w miesiącach zimowych, gdy zaleganie śniegu na dachu ogranicza uzysk modułów dachowych; to są pytania, na które odpowiemy liczbami, przykładami i praktycznymi wskazówkami dotyczącymi doboru systemu, montażu i serwisu.

• Fasada wentylowana BIPV – definicja i funkcja
• Estetyka i personalizacja: kolory, wzory i druk ceramiczny
• Wentylacja między warstwami: wilgoć i ochrona
• Serwis i modernizacja bez demontażu sąsiadujących elementów
• Dwa w jednym: oszczędność materiałów i kosztów
• Wydajność PV na elewacji zimą vs moduły dachowe
• Dopasowanie do istniejących budynków i integracja fasadowa
• Elewacja z paneli fotowoltaicznych — Pytania i odpowiedzi

Poniżej przedstawiam zestaw porównawczy trzech realistycznych scenariuszy wykorzystania tej samej powierzchni 100 m2: standardowe moduły dachowe, fasada BIPV z modułami szklanymi z drukiem ceramicznym oraz cienkowarstwowe panele fasadowe; tabela zawiera zainstalowaną moc, szacunkowy roczny uzysk energii, orientacyjne koszty instalacji (pełny montaż) oraz koszt dodatkowy w sytuacji, gdy BIPV zastępuje konwencjonalne okrycie elewacji, co jest kluczowe dla rzeczywistego okresu zwrotu inwestycji.

Z tabeli wyłania się prosty wniosek: elewacja fotowoltaiczna ma sens ekonomiczny na dwa sposoby — albo jako część nowego projektu, gdy koszt paneli jest porównywalny do kosztu standardowej okładziny i wtedy mówimy o kosztach dodatkowych rzędu ~1 000–1 500 PLN/m2, albo jako inwestycja o charakterze reprezentacyjnym i technologicznym, gdzie koszt całkowity będzie wyższy, ale korzyści estetyczne, urbanistyczne i programowe (np. uzyskanie certyfikatu energooszczędności budynku) mogą uzasadniać dłuższy okres zwrotu; dla porządku zaznaczę, że liczby w tabeli to scenariusze orientacyjne użyte do porównań, a ostateczna analiza powinna uwzględnić orientację elewacji, lokalne zasoby promieniowania, taryfy za energię oraz dostępne regulacje i dotacje.

Fasada wentylowana BIPV – definicja i funkcja

Fasada wentylowana zintegrowana z elementami fotowoltaicznymi (BIPV) to system, w którym moduły fotowoltaiczne pełnią rolę zewnętrznej okładziny ściany, a jednocześnie produkują energię elektryczną; konstrukcyjnie składa się z warstw: okładziny z paneli, przestrzeni wentylowanej i warstwy termoizolacji przylegającej do konstrukcji nośnej ściany, a całość mocowana jest do rusztu nośnego, którego parametry (rozstaw profili, kotwy, głębokość przestrzeni) są projektowane dla konkretnego obiektu i lokalnych obciążeń wiatrowych. Funkcje takiej fasady są wielorakie i warto wymienić je od razu: ochrona przed opadami i promieniowaniem, produkcja energii elektrycznej, regulacja temperatur wewnętrznych dzięki przepływowi powietrza w przestrzeni międzyszybowej, a także poprawa akustyki i dbałość o estetykę elewacji budynku, co dla inwestora oznacza realne korzyści użytkowe i marketingowe. Przy projektowaniu fasady wentylowanej z PV należy przyjąć wartości projektowe – typowa przestrzeń wentylacyjna to 20–80 mm w budynkach mieszkalnych i 50–150 mm w obiektach całopowierzchniowych o większych wymaganiach wentylacyjnych oraz przedstawić zestaw dokumentacji technicznej obejmującej obliczenia nośności kotew, odporność ogniową, ciągłość izolacji i detale dylatacyjne, bo to one przesądzają o trwałości fasady i o tym, czy BIPV będzie spełniać funkcję elewacji równie dobrze jak estetycznego generatora energii.

Zobacz także: Płyty PIR na Elewacje - Jaka Grubość w 2025? Kompleksowy Poradnik

W kontekście funkcji konstrukcyjnych i eksploatacyjnych istotne są konkretne liczby: ruszt fasadowy zwykle projektuje się z rozstawem profili 600–900 mm w pionie lub poziomie, kotwy do ściany nośnej przyjmują obciążenia punktowe rzędu kilku kiloniutonów w zależności od wysokości i wiatru, a powierzchniowy ciężar paneli szklanych z laminatem może wynosić 25–40 kg/m2, dlatego konstrukcja nośna i połączenia z warstwą izolacyjną muszą być zwymiarowane z marginesem bezpieczeństwa; dodatkowo powinny być przewidziane punkty dostępu serwisowego i miejsca na przeprowadzenie przewodów DC oraz szyn zbiorczych, co upraszcza wymianę modułów bez naruszania sąsiednich elementów fasady. Projektant, inwestor i wykonawca powinni w umowie wskazać warunki gwarancji mechanicznej oraz elektrycznej, a także terminy i zakres przeglądów – to minimalizuje ryzyko przestojów i problemów eksploatacyjnych w kolejnych dekadach użytkowania budynku.

Proces wdrożenia BIPV w systemie fasady wentylowanej wymaga uporządkowanego podejścia, które można przedstawić krok po kroku, żeby jasno rozumieć, gdzie leżą punkty decyzyjne i jakie dane są niezbędne na poszczególnych etapach:

• Analiza budynku i potencjału: badanie orientacji, nasłonecznienia, stref zacienienia i obciążeń konstrukcyjnych.
• Wybór technologii modułów: monokrystaliczne, szklane z drukiem ceramicznym, cienkowarstwowe — z oceną sprawności i estetyki.
• Projekt rusztu i detali montażowych: kotwy, profilowanie, głębokość przestrzeni wentylacyjnej oraz zabezpieczenia przeciwprzepięciowe.
• Koordynacja instalacji elektrycznej: inwertery (string/mikro/optimizer), trasy kablowe, miejsca przyłączeń i punkty pomiarowe.
• Realizacja montażu i protokoły testowe: kontrola szczelności, pomiar mocy, testy elektryczne i odbiór techniczny.
• Plan serwisowy i modernizacyjny: oznakowanie modułów, harmonogram czyszczenia i procedury wymiany elementów.

Estetyka i personalizacja: kolory, wzory i druk ceramiczny

Jednym z największych atutów fasad fotowoltaicznych jest możliwość estetycznej personalizacji, a technologia druku ceramicznego na szkle daje projektantom paletę barw, wzorów i stopni krycia, które pozwalają dopasować elewację do charakteru budynku; druk ceramiczny polega na nałożeniu pigmentów wypalanych w procesie hartowania szkła, co gwarantuje trwałość koloru i odporność na promieniowanie UV przez dekady, przy czym ważne jest, że każde pokrycie graficzne wpływa na ilość światła docierającego do ogniw i w zależności od stopnia krycia może zmniejszyć sprawność modułu o około 3–8% przy umiarkowanym zadruku do 20–30% powierzchni, lub więcej przy pełnym zadruku. Projektanci chętnie wykorzystują różne układy paneli: moduły w formatach 600×1200 mm, 1200×2400 mm lub moduły wielkoformatowe o wymiarach dopasowanych do rytmu okien i podziałów architektonicznych, a liczne warianty kolorystyczne (dopasowane do palet RAL) pozwalają zróżnicować fasadę bez sięgania po dodatkowe okładziny, co jest istotne, gdy inwestor chce zachować spójną identyfikację wizualną budynku. Trzeba jednak pamiętać o kompromisie: im bardziej intensywny wzór i większe krycie, tym niższa sprawność i większa powierzchnia potrzebna do osiągnięcia tej samej mocy; dlatego projekt estetyczny musi być równolegle analizowany pod kątem energii, bo łatwo jest wygenerować piękną elewację, która jednak da zbyt niski uzysk, by była ekonomicznie opłacalna.

Zobacz także: Panele z blachy na elewacje 2025: Nowoczesność i trwałość

Techniczne aspekty druku i personalizacji wpływają także na trwałość i konserwację — powierzchnie z nadrukiem ceramicznym wykazują zwykle wysoką odporność na ścieranie i warunki atmosferyczne, ale w miejscach narażonych na zanieczyszczenie (ulice o dużym zapyleniu, strefy przemysłowe) wymagają nieco częstszego czyszczenia, co projekt musi uwzględnić przy planowaniu dostępu serwisowego; dodatkowo wzory można komponować tak, by ukryć podział modułów i montaż, a jednocześnie pozwolić na wymianę pojedynczych elementów bez zaburzania całości kompozycji. W praktyce — przepraszam za sformułowanie które tutaj pominę — warto przed zatwierdzeniem projektu wykonać mock-up fasady 1:1 i pomiar sprawności panelu z wybranym zadrukiem, ponieważ nawet kilka procent utraty mocy przekłada się w skali rocznej na setki kilowatogodzin mniej wytworzonej energii.

Personalizacja daje też efekt marketingowy i urbanistyczny — fasada fotowoltaiczna może pełnić funkcję identyfikatora obiektu, artykułu na fasadzie lub tła dla przestrzeni publicznej, i to jest kolejny wymiar wartości dodanej, który trudno przeliczyć tylko w PLN; inwestycje o charakterze promocyjnym lub w obiektach użyteczności publicznej często przyjmują dłuższy horyzont oceny opłacalności, bo zwrotu szukają także w zwiększonym zainteresowaniu użytkowników, wizerunku oraz w korzyściach z oszczędności energii rozłożonych na dekady.

Wentylacja między warstwami: wilgoć i ochrona

Przestrzeń wentylacyjna między modułem PV a warstwą termoizolacji jest krytyczna dla trwałości fasady i dla wydajności układu — umożliwia odprowadzenie wilgoci, skraca czas osuszania po opadach, redukuje ryzyko kondensacji i chroni izolację przed zawilgoceniem; optymalna głębokość tej szczeliny zależy od lokalnych warunków klimatycznych i typu modułu, ale przyjmuje się często wartości w przedziale 20–100 mm, gdzie mniejsze szczeliny stosuje się przy modułach cienkowarstwowych i detalach precyzyjnych, a większe przy rozwiązaniach szklanych wymagających intensywniejszego przepływu powietrza. Powietrze przepływa przez szczelinę głównie na skutek efektu kominowego oraz różnic ciśnienia po obu stronach fasady, dlatego w projektach fasad wentylowanych stosuje się szczeliny dolne i górne, otwory wyrównawcze oraz elementy chroniące przed owadami i przed zalewaniem podczas silnych opadów, a każdy taki detal wpływa na rzeczywisty bilans wilgotnościowy przegrody. W projektach hygrotermicznych zaleca się stosowanie modeli symulacyjnych, które uwzględniają lokalne parametry klimatyczne oraz właściwości materiałowe warstw przegrody, ponieważ tylko wtedy można przewidzieć ryzyko kondensacji i dobrać odpowiednie grubości izolacji oraz miejsca wentylacji; zaniedbanie tych analiz sprzyja powstawaniu pleśni, degradacji izolacji i korozji elementów stalowych pod rusztem fasadowym.

Mechanika odprowadzania wilgoci wpływa także na eksploatację — dla fasad fotowoltaicznych konieczne są punkty inspekcyjne i przewidziane drożne kanały wentylacyjne, które w razie potrzeby można udrożnić, oraz odwodnienia w dolnych krawędziach przegrody; w praktyce konserwatorskiej oznacza to, że projekt powinien zawierać łatwy dostęp do wywietrzników i zabezpieczeń przed zanieczyszczeniami tak, by przepływ powietrza nie był ograniczony przez liście, kurz czy inne osady. Z technicznego punktu widzenia wentylacja poprawia też bilans termiczny w lecie, bo usuwa nadmiar ciepła, co zmniejsza degradację ogniw i poprawia ich parametr pracy w wysokich temperaturach, natomiast zimą ogranicza akumulację wilgoci przy szybszym jej odparowaniu, co jest istotne dla trwałości izolacji i szczelności powłoki budynku.

W projektowaniu i odbiorze fasady należy uwzględnić standardy i testy szczelności, a także zapewnić dokumentację montażową, która wskaże, jak elementy są połączone i gdzie znajdują się przewidziane drożne kanały wentylacyjne, ponieważ bez takich danych serwis może się wydłużyć, a koszt naprawy rosnąć, gdy wilgoć zacznie działać na skrzynki przyłączy czy na stal rusztu.

Serwis i modernizacja bez demontażu sąsiadujących elementów

Jedną z obietnic systemów BIPV jest modułowość — panele zaprojektowane jako elementy fasadowe można wymieniać pojedynczo, co minimalizuje przerwy eksploatacyjne i redukuje koszty serwisu, pod warunkiem, że projekt przewiduje dostęp frontowy i odpowiednie złącza elektryczne w punktach serwisowych; w praktycznym ujęciu oznacza to, że każdy moduł powinien być oznakowany numerem, złącza muszą być łatwo rozłączalne, a fragmenty rusztu zaprojektowane tak, by demontaż jednego panelu nie wymuszał demontażu sąsiadujących elementów. W sensie operacyjnym wymiana uszkodzonego panelu w systemie fasadowym — od odłączenia obwodu DC, aż po montaż nowego elementu i test elektryczny — zajmuje zwykle od 30 do 90 minut przy działaniu wyspecjalizowanej ekipy, a czas ten zależy od wysokości, konieczności zastosowania urządzeń do pracy na wysokości oraz od dostępności punktów serwisowych zaprojektowanych wcześniej. Dodatkowo warto rozważyć konfigurację z optymalizatorami mocy lub mikroinwerterami, która ułatwia lokalizację uszkodzeń i minimalizuje wpływ jednego modułu na resztę systemu, chociaż takie rozwiązania niosą ze sobą wyższy koszt początkowy.

Modernizacja systemu fotowoltaicznego na fasadzie bez skuwania kolejnych warstw jest możliwa, co daje realną przewagę techniczną: moduły można wymieniać na nowsze o wyższej sprawności, rozbudować układ inwerterowy lub dodać magazyn energii, nie naruszając jednocześnie izolacji i głównych elementów elewacji, a przy zaplanowanej dokumentacji montażowej i mapie połączeń czas i koszty takiej modernizacji są znacznie niższe niż w sytuacji, gdy panele są przyklejone lub wmontowane na stałe bez możliwości łatwego demontażu. Ważne jest, aby w dokumentacji powstały czynności odbiorcze i instrukcje wymiany, a także oznakowanie kabli i połączeń, bo bez tego wymiana lub modernizacja może wymagać czasochłonnego rozpoznania zastanej instalacji.

Warto też określić politykę części zamiennych i dostępność paneli o tych samych wymiarach i cechach, bo po 10–15 latach produkcja konkretnych modułów może się zmienić, a projekt modernizacyjny powinien przewidywać opcję zastępczą zapewniającą spójność estetyczną i parametrów elektrycznych bez konieczności rozbiórki sąsiednich elementów fasady.

Dwa w jednym: oszczędność materiałów i kosztów

Model „dwa w jednym” to sedno argumentu ekonomicznego za BIPV — jeśli elewacja i panele fotowoltaiczne są projektowane łącznie, unikamy dublowania materiałów (okładziny, profile, podkonstrukcje) i ograniczamy robociznę związaną z montażem dwóch oddzielnych systemów; praktyczny efekt jest taki, że koszt całkowity inwestycji maleje w stosunku do sumy kosztów osobno wykonanej fasady i instalacji PV, a różnica ta bywa szczególnie zauważalna przy budynkach o dużej powierzchni elewacji, gdzie eliminacja dodatkowych warstw i elementów mocujących przynosi oszczędności materiałowe i logistyczne. Przykład liczbowy: jeśli standardowa okładzina kosztuje 1 200 PLN/m2 i wykonanie jej na 100 m2 kosztowałoby 120 000 PLN, a dodanie BIPV jako alternatywy generuje koszt instalacji całkowitej 300 000 PLN, to kalkulacja kosztu dodatkowego (tj. różnicy) wyniesie 180 000 PLN; przy uwzględnieniu, że nie trzeba montować drugiej instalacji, a część robót jest wspólna, realny koszt dodatkowy może spaść do rzędu 1 000–1 500 PLN/m2, co poprawia okres zwrotu i sprawia, że inwestycja staje się akceptowalna ekonomicznie. Tak więc przy planowanej renowacji elewacji BIPV często wypada lepiej niż montaż PV „na cito” jako dodatek do istniejącego budynku.

Oszczędności to nie tylko niższe nakłady finansowe na materiały, ale też mniejszy ślad środowiskowy — obniżenie masy dodatkowych elementów, mniejsze zużycie aluminium i stalowych łączników oraz redukcja odpadów budowlanych przekładają się na niższe emisje związane z budową; proste zestawienie LCA (life cycle assessment) dla scenariusza „fasada + PV” versus „BIPV” pokazuje, że integracja może zmniejszyć koszty energetyczne i emisje CO2 przypisane do wykonania elewacji i instalacji PV łącznie, chociaż skala oszczędności zależy od materiałów i procesu produkcji. Przy większych inwestycjach korzyści skali są znaczące — im większa powierzchnia, tym krótszy okres zwrotu relatywnie do wartości nakładu początkowego, zwłaszcza gdy inwestor bierze pod uwagę długoterminowe oszczędności na energii i mniejsze koszty utrzymania.

W negocjacjach z wykonawcami istotna jest też transparentność kosztów — warto rozbić ofertę na część fasadową i część „PV”, wskazując koszty materiałów, robocizny, projektu i integracji elektrycznej, co pozwala inwestorowi ocenić, jak dużo z proponowanej kwoty to rzeczywisty koszt dodatkowy w porównaniu do standardowej elewacji; tylko wtedy można rzetelnie porównać inwestycję BIPV z alternatywnymi scenariuszami i ocenić realny okres zwrotu.

Wydajność PV na elewacji zimą vs moduły dachowe

Jedną z przewag fotowoltaiki fasadowej nad dachową jest sezonowy profil produkcji — pionowe lub blisko pionowe ustawienie modułów sprzyja przyjmowaniu niższego kąta padania promieni zimowych, co w praktyce oznacza, że w miesiącach o krótkim dniu i niskim kącie słońca fasada południowa może produkować proporcjonalnie więcej energii niż stromy, zaśnieżony dach, natomiast w okresie letnim, przy wysokim kącie padania promieniowania, modul dachowy o optymalnym nachyleniu zwykle przewyższa elewację pod względem uzysku. Liczbowo można to zilustrować tak: w Polsce orientacyjny roczny uzysk dla modułów dachowych dobrze skierowanych to ~900–1 100 kWh/kWp, natomiast dla powierzchni pionowych południowych stosuje się często współczynnik około 0,6–0,8 tej wartości, czyli ~600–800 kWh/kWp rocznie; równocześnie w miesiącach zimowych (grudzień–luty) względne różnice maleją, a w sytuacji znacznego zalegania śniegu na dachu fasada może w tych miesiącach dać nawet przewagę względem pokrytego śniegiem dachu. Innymi słowy, dla strategii energetycznej budynku fasada fotowoltaiczna może stanowić stabilizator produkcji w sezonie zimowym, a dachowy układ — wzrost produkcji w lecie, stąd sensowna strategia to analiza łączna obu powierzchni i zróżnicowanie źródeł.

Parametry lokalne mają kluczowe znaczenie: jeśli budynek ma ekspozycję południowo-wschodnią i południowo-zachodnią, pionowe panele fasadowe będą generować więcej energii rano i po południu w zimie, co lepiej pokryje część zapotrzebowania systemu ogrzewania czy podgrzewania CWU; jeśli natomiast fasada jest północna lub silnie zacieniona przez sąsiednie budynki, jej przydatność jako głównego źródła energii spada, a sens inwestycyjny warto wtedy rozpatrywać w kontekście aspiracji estetycznych i korzyści termoizolacyjnych. Przy ocenie wydajności dobrze jest stosować miesięczne symulacje produkcji z uwzględnieniem lokalnych danych meteorologicznych, bo tylko w ten sposób da się policzyć rzeczywisty profil dostaw energii i skorelować go ze zużyciem w budynku.

Na koniec warto pamiętać o praktycznej korzyści — brak zalegania śniegu i łatwiejszy dostęp do oczyszczania pionowej powierzchni oznaczają, że w miesiącach przejściowych i zimowych faktyczny uzysk modułów fasadowych może być bardziej przewidywalny i ciągły niż uzysk z dachu, który po dużych opadach może zatrzymać się na kilka dni do momentu zsunięcia się śniegu lub jego mechanicznego oczyszczenia.

Dopasowanie do istniejących budynków i integracja fasadowa

Adaptacja rozwiązań fotowoltaicznych do istniejącego budynku wymaga najpierw rzetelnej analizy stanu technicznego elewacji i nośności ścian, ponieważ montaż paneli i rusztu generuje dodatkowe obciążenia punktowe i wiatrowe; typowa procedura obejmuje inwentaryzację, analizę wytrzymałościową podłoża, kontrolę izolacji termicznej oraz oceny strefy wokół otworów okiennych, aby nowe elementy nie wymuszały naruszeń izolacji, mostków cieplnych czy ryzyka przecieków. Przy modernizacji istniejącego obiektu często stosuje się systemy „unitized”, gdzie prefabrykowane panele BIPV montuje się na uprzednio przygotowanych stelażach; takie podejście skraca czas montażu na budynku i minimalizuje ingerencję w strukturę nośną, ale wymaga precyzyjnego dopasowania wymiarów i detali przelotowych, zwłaszcza przy elewacjach z oknami o nieregularnym układzie. Dodatkowo należy uwzględnić kwestie formalne i prawne: w zależności od lokalnych przepisów modernizacja fasady może wymagać zgłoszenia robót lub pozwolenia na budowę, a w przypadku budynków zabytkowych — opinii konserwatora, co wpływa na dobór technologii i zakres prac.

W praktyce — tu znów uniknę pewnego zwrotu — projekt adaptacyjny powinien przewidzieć rozwiązania minimalizujące wpływ zmian na użytkowników budynku: tymczasowe osłony, harmonogram prac w strefach wejściowych i procedury BHP dla prac na wysokości, a także plan na wypadek konieczności wymiany instalacji wewnętrznych, które trafiają w trakcie remontu; nie mniej ważne jest zachowanie czytelnej koordynacji między branżami: konstrukcją, instalacjami elektrycznymi i wykończeniowymi. Ważne parametry techniczne, które projektant musi znać już na etapie oferty, to naciski punktowe kotew, nośność ściany, warunki mocowania parapetów i nadproży oraz widoczność spoin i szczelin dylatacyjnych po montażu paneli.

W zakresie integracji fasadowej dobrze jest planować panele w modułach o wymiarach zbliżonych do rytmu okien, na przykład 600×1200 mm lub 1200×2400 mm, bo to ułatwia łączenie elementów, cięcie na wymiar i zachowanie estetycznej kompozycji; dzięki temu modernizacja jest mniej inwazyjna, a efekt końcowy harmonijnie łączy się z istniejącą architekturą budynku.

Elewacja z paneli fotowoltaicznych — Pytania i odpowiedzi

• Pytanie 1: Co to jest elewacja z paneli fotowoltaicznych?

  Odpowiedź: Elewacja fotowoltaiczna to fasada wentylowana (BIPV), która łączy funkcję osłony ściany z produkcją energii elektrycznej.

• Pytanie 2: Jakie korzyści przynosi montaż elewacji PV?

  Odpowiedź: Zapewnia estetykę i personalizację fasady dzięki dopasowaniu kolorów i wzorów, zapewnia wentylację i ochronę przed warunkami atmosferycznymi, oraz umożliwia łatwą modernizację i potencjalne oszczędności na energii.

• Pytanie 3: Jak przebiega serwis i modernizacja modułów na elewacji?

  Odpowiedź: Moduły można wymieniać bez demontażu sąsiednich elementów, co ułatwia serwis i aktualizację bez naruszania całej fasady.

• Pytanie 4: Jaki jest koszt i zwrot z inwestycji w elewację PV?

  Odpowiedź: Koszt zależy od powierzchni, wyboru modułów i materiałów; zwrot z inwestycji często następuje w kilku latach dzięki obniżeniu rachunków za energię i uniknięciu dodatkowych prac fasadowych.